13 Ιουλίου, 2010

Μια "Αιρετική" Εκδοχή

Μια "Αιρετική" Εκδοχή


Διαβάζοντας το "Ελληνικοί Μύθοι" του Robert Graves, έφτασα στο κεφάλαιο περί των Έργων και του Χαρακτήρα του Απόλλωνα, όπως παρατίθεται παρακάτω:

Φεύγοντας από τη Δήλο ο Απόλλων το 'βαλε κατευθείαν γα το όρος Παρνασσό, όπου κρυβόταν το φίδι Πύθων, ο εχθρός της μητέρας του. Και με βέλη του ο Απόλλων τραυμάτισε βαριά τον Πύθωνα. Ο Πύθων ξέφυγε στο μαντείο της Μητέρας Γης στους Δελφούς, πόλη που ονομαζόταν έτσι προς τιμή του τέρατος Δελφύνης, συντρόφου του Πύθωνα. Ο Απόλλων όμως είχε την τόλμη να τον ακολουθήσει μέσα στο ιερό και εκεί τον αποτελείωσε δίπλα στο ιερό χάσμα.

(...)Με την επιστροφή του στην Ελλάδα ο Απόλλων πήγε και βρήκε τον Πάνα, τον ανυπόληπτο γέρο τραγοπόδη αρκάδα θεό, τον κατάφερε να του αποκαλύψει την τέχνη της προφητείας, κατέλαβε το Δελφικό Μαντείο και κράτησε την ιέρειά του, που λεγόταν Πυθία, στην υπηρεσία του.

Η Λητώ, μαθαίνοντας τα νέα, έφτασε μαζί με την Άρτεμη στους Δελφούς, όπου πήγε λίγο παραπέρα για να εκτελέσει κάποια δική της τελετουργία σ' ένα ιερό άλσος.

Ο γίγας Τιτυός της διέκοψε τις προσευχές και επιχείρησε να τη βιάσει, όταν, ακούγοντας ξεφωνητά, ο Απόλλων και η Άρτεμης έφτασαν τρέχοντας και σκότωσαν το Τιτυό με καταιγισμό από βέλη - εκδίκηση που ο Ζεύς, πατέρας του Τιτυού, είχε την καλοσύνη να τη θεωρήσει ευσεβή. Στον Τάρτατο, ο Τιτυός βασανιζόταν ξαπλωμένος χάμω, με τα χέρια και τα πόδια του γερά καρφωμένα στο έδαφος. Έπιανε ούτε λίγο ούτε πολύ εννιά πλέθρα τόπο και δύο γύπες του έτρωγαν το συκώτι.

Πρώτα, είναι πιο ορθό, να εξετάσουμε τους "ήρωες" αυτού του μύθου.

Στην αρχή, έχουμε τη Λητώ, κόρη των Τιτάνων Κοίου και Φοίβης. Δεν υπάρχουν αναφορές σχετικά με το τί έκανε η Λητώ πριν μάθουμε για το δεσμό της με τον Δία, ούτε πως αυτός δημιουργήθηκε (για τις περισσότερες από τις υπόλοιπες σχέσεις του, η "αρχή" του ειδυλλίου είναι γνωστή). Συχνά λατρευόταν μαζί με τα δύο της παιδιά, τον Απόλλωνα και την Άρτεμης.

Ο Πύθων ήταν γιος της Γαίας και σκοπός του ήταν να φυλάσσει το ιερό της (Δελφοί). Είναι γνωστό άλλωστε πως η προφητεία ήταν "προνόμιο" των θηλυκών στοιχείων του κόσμου. Ακόμη και αφού ο Απόλλων έμαθε την προφητική τέχνη από τον Πάνα, όπως αναφέρει ο παραπάνω μύθος, είναι γνωστό πως τους χρησμούς τους έδινε η Πυθία και όχι αυτός, η οποία προϋπήρχε του ερχομού του στο μαντείο και ήταν ιέρεια της Γαίας.

Ο Απόλλων έχει χαρακτηριστεί με πολλά επίθετα. Παρομοιάζεται με τον Ήλιο, σχετίζεται με τη Νεότητα και το Κάλλος, με την Ιατρική και τη Θεραπευτική, με τη Μουσική και την κάθε είδους εικαστική δημιουργία. Μια βαθύτερη όμως μελέτη των σχετικών με το πρόσωπό του μύθων, μας αποκαλύπτει πως όλα αυτά τα χαρακτηριστικά τα "δανείστηκε" (ή σφετερίστηκε) από συγγενικές προς αυτών μορφές.

Αρπάζοντας το ιερό των Δελφών, που άνηκε στη Γαία και χρησιμοποιώντας την Πυθία, είναι πλέον ο άρχων των προφητών. Η πρώτη προφητεία που έχουμε μέχρι στιγμής, προέρχεται από την Γαία και αφορά την εκθρόνιση του Κρόνου από ένα από τα παιδιά του. Μέσω της Πυθίας, λοιπόν, όλα πλέον του είναι γνωστά/φανερά. Σαν να βρίσκονται όλα υπό το φως του Ήλιου. Παραγκωνίζει τον Υπερίωνα, τον Τιτάνα που σύμφωνα με τη θεογονία του Ησίοδου είναι ο πατέρας του Ήλιου, της Σελήνης και της Αυγής και ταυτίζεται με τον Ήλιο και τις ιδιότητές του.

Σε έναν άλλο μύθο αναφέρεται η αναμέτρησή του με τον Μαρσύα, ακόλουθο της Κυβέλης, ο οποίος ατύχησε να βρει τον διπλό αυλό από κόκκαλα ελαφιού που η Αθηνά είχε δημιουργήσει, καταραστεί και πετάξει.

Έπεσε πάνω στον αυλό (ο Μαρσύας), που δεν πρόφτασε να τον φέρει στα χείλη του, κι αυτός άρχισε να παίζει μόνος του εμπευσμένος από την ανάμνηση της μουσικής της Αθηνάς. Βάλθηκε τότε ο Μαρσύας να γυρίζει εδώ κι εκείστη Φρυγία, στην ακολουθία της Κυβέλης, και να τέρπει τους αδαείς χωρικούς. Οι χωρικοί φώναξαν ότι ούτε ο ίδιος ο Απόλλων δεν θα μπορούσε να παίξει καλύτερη μουσική, ακόμη και με τη λύρα του και ο Μαρσύας είχε την ανοησία να μη τους φέρει αντιρρήσεις επ' αυτού. Τούτο φυσικά προκάλεσε την οργή του Απόλλωνα ο οποίος κάλεσε το Μαρσύα σε διαγωνισμό όπου ο νικητής θα μπορούσε να επιβάλει οποιαδήποτε τιμωρία ήθελε στον χαμένο. Ο Μαρσύας δέχτηκε και ο Απόλλων κάλεσε τις Μούσες για κριτές. Ο αγώνας αποδείχτηκε ισόπαλος, δεδομένου ότι οι Μούσες μαγεύτηκαν εξίσου από τα δύο όργανα, ώσπου ο Απόλλων φώναξε στον Μαρσύα:

- Σε προκαλώ να κάνεις με το όργανό σου ό,τι μπορώ να κάνω εγώ. Να το αναποδογυρίσεις, και να παίζεις ενώ ταυτόχρονα θα τραγουδάς.

Αυτό με τον αυλό, είναι έκδηλα ακατόρθωτο, και ο Μαρσύας δεν μπόρεσε να ανταποκριθεί στην πρόκληση. Αλλά ο Απόλλων αναποδογύρισε τη λύρα του και τραγούδησε τόσο γοητευτικούς ύμνους προς τιμή των ολύμπιων θεών ώστε οι Μούσες δεν μπόρεσαν να κάνουν άλλο παρά να τον ανακηρύξουν νικητή.
Τότε, παρ' όλη την προσποιητή γλυκύτητά του, ο Απόλλων πήρε από τον Μαρσύα εκδίκηση ιδιαίτερα σκληρή: τον έγδαρε ζωντανό και τέντωσε το δέρμα του σε ένα πεύκο κοντά στην πηγή του ποταμού που έχει σήμερα το όνομά του.

Μια διαφορετική εκδοχή του μύθου μπορεί να βρεθεί εδώ.

Οι Μούσες ως κόρες του Δία και της Τιτανίδας Μνημοσύνης χρονολογικά είναι παλαιότερες από τον Απόλλωνα. Και εδώ, λοιπόν, γίνεται προφανές το "μεγαλείο" του Απόλλωνα. Καλώς ή κακώς η επικράτηση του Δία ως Πατέρας των πάντων, ως νικητή είναι αδιαμφισβήτητο γεγονός. Γιατί λοιπόν ο γιος του να μην αναλάβει την ηγεσία ως ο αγαπημένος διάδοχός του (ο Απόλλων πλέον θεωρείται ακόμη και πατέρας των Μουσών ενώ σίγουρα ήταν ο "αρχηγός" τους); Γιατί ο θεός της Μουσικής έπρεπε να διαγωνιστεί με τον Μαρσύα και να τον ξεγελάσει προκειμένου να μη χάσει την αίγλη του;

Μετά από τόσες χιλιάδες χρόνια, πραγματικά δεν έχει αλλάξει τίποτα. Ο υιός του νικητή πάντα εκμεταλλεύεται τη θέση του πατέρα του. Εκπαιδεύεται ώστε να εξαλείφει τις απειλές ακόμη και εάν αυτές προέρχονται μέσα από την ίδια τη "φαμίλια" (Γαία). Σφετερίζεται ιδιότητες που δεν είναι δικές του, προκειμένου να γίνει αποδεκτός από τους ακολούθους του αναίμακτα και χωρίς ιδιαίτερες προστριβές.

Και τέλος, γυρίζουμε πάλι στη Λητώ, απόγονη Τιτάνων, άρρηκτα συνδεδεμένη με τη γενιά της Γαίας. Και παρ' όλα αυτά την βλέπουμε να γυρίζει την πλάτη της σε αυτόν το δεσμό, να τρέχει όλο χαρά στους Δελφούς μαζί με την κόρη της μετά την κατάληψη από τον Απόλλωνα και να κάνει κάτι που δε θα το περίμενε κανείς! Κάνει δική της τελετουγία σε άλσος κοντά στο ιερό, πριν εισέλθει σε αυτό. Γιατί, θα αναρωτηθεί κανείς... Ήταν ΛΟΓΙΚΗ πράξη; Και όμως ήταν... Πώς θα μπορούσε άλλωστε να εισέλθει στο ιερό της προγόνου της, πώς θα μπορούσε να το δωρίσει στον υιό της εάν πρώτα δεν εξόρκιζε τη Γαία από εκεί;

Ένα τελευταίο σημείο που θα ήθελα να τονίσω, είναι η απραξία του Δία, όσο η Ήρα καταδίωκε τη Λητώ προκειμένου να μη γεννήσει. Δε θα ήταν η πρώτη φορά που την απατούσε ούτως ή άλλως και ούτε η πρώτη φορά που θα βοηθούσε (Ιώ). Πρώτος ο Ποσειδώνας έσπευσε όμως προς βοήθειά της. Αυτό με οδηγεί στο συμπέρασμα, πως μέχρι τη γέννηση των διδύμων, η Γαία δεν είχε αποδυναμωθεί τελείως. Απόγονοι της, όπως και η Ήρα, ακόμη χαίρονταν τα δώρα της (όπως αυτό της προφητείας). Θα ήταν καταστροφικό λοιπόν για τον Δία, τόσο έκδηλα να πάρει το μέρος της Λητού, της μητέρας αυτού που θα έθετε τέλος μια και καλή στη λατρεία της Γαίας πριν γεννηθεί ο Απόλλωνας. Ούτως ή άλλως η Ήρα είχε ήδη επαναστατήσει εναντίων του μια φορά αν και δεν είχε το επιθυμητό αποτέλεσμα. Όσο για τις προθέσεις της Ήρας, οφείλω να είμαι επιφυλακτική.

Μπορεί όλα αυτά να είναι τα συμπεράσματα μιας φαντασίας που καλπάζει στα όρια της παράνοιας, τί απ' όλα αυτά όμως είναι στ' αλήθεια παράλογο; Ο εξοστρακισμός της Γαίας από τις μνήμες των ανθρώπων; Ο σφετερισμός των ιδιοτήτων της από μια παράλογη ανδροκρατεία που ήθελε πάσει θυσία να μείνει στην εξουσία; Και γιατί όχι; Η δύναμη της εξουσία ασκεί πάντα ιδιαίτερη γοητεία. Γιατί, λοιπόν, ακόμη και η Λητώ να μη τη γευτεί μέσω των παιδιών της;

1 σχόλιο:

  1. Εξαιρετικό άρθρο ως τοποθέτηση και ως ανάλυση. Συμφωνώ πλήρως με την "Αιρετική" σου εκδοχή η οποία φαντάζει καθολικά αληθινή ...Φυσικά ομως ελάχιστοι θα συμφωνήσουνε στον συλλογισμό σου . Εύχομαι να μην σε νοιάζουν οι γνώμες των "πολλών" λοιπόν...

    ΑπάντησηΔιαγραφή

Νεότερες Αναρτήσεις Επόμενη σελίδα